Akçansa Akçansa 2010 Sürdürülebilirlik Raporu
Doğal Kaynakların Verimli Kullanımı

Çimento üretiminde kullanılan yakıt, hammadde ve katkı maddelerinin çoğu doğal kaynaklardan sağlanmaktadır.

Enerji ve malzeme yoğunu olan çimento sektörü bu kaynakları verimli kullandığı ölçüde sürdürülebilir gelişime katkı sağlamaktadır. Fosil yakıtların ve hammaddelerin alternatifleriyle ikamesi adına Avrupa Birliği ülkelerinde ve ABD’de gerçekleştirilen çalışmalar dünya çapında en iyi uygulamalar olarak kabul görmüştür.

Alternatif hammadde
Kalsiyum, silis, alüminyum ve demir gibi mineralleri içeren atık ve sanayi yan ürünlerinin (alternatif hammadde) çimento yapımı için maden sahalarından çıkarılan kireçtaşı, kil gibi hammaddeleri ikame etmesi, doğal kaynakların korunmasına büyük katkı sağlamaktadır. Bu kapsamda, doğal hammadde çıkarılması faaliyetlerinin sebep olduğu çevresel etkilerde azalmaktadır.

Alternatif yakıt
Çimento fırınlarında kömür, petrokok gibi yakıtların yerine kalorifik değeri bulunan atık ve sanayi yan ürünleri (alternatif yakıt) kullanılabilmektedir. Böylece, çimento fırınlarında fosil yakıtlara alternatif olarak normal koşullarda bertarafı büyük sorun teşkil eden atıklar kullanılarak enerji ihtiyacı karşılanmaktadır.

Alternatif yakıt ve hammaddelerin kullanımı sonucunda elde edilen çevresel yararlardan bazıları aşağıda özetlenmiştir.

Doğal kaynakların korunması: Çimento fabrikasının ısı ihtiyacının karşılanmasında kullanılan kömür, petrokok, doğalgaz gibi fosil kaynakların tüketiminde sağlanacak azalma doğal kaynakların korunmasında büyük rol oynayacaktır.

Toplam CO2 salımında azalma: Karbon yoğun fosil yakıtların yanmasıyla oluşacak CO2 emisyon miktarı, daha az karbon içeren alternatif yakıtların kullanımıyla azalmaktadır.

Türkiye’de geleneksel atık bertaraf yöntemleri kapsamında organik atıklar, genellikle vahşi sahalarda depolanmakta ya da yakılmaktadır. Atıkların vahşi depolama yerine çimento fabrikalarında enerji kazanımı amacıyla kullanılmasıyla, doğada atıkların çürümesi ile ortaya çıkan ve CO2’den daha da etkili bir sera gazı olan metan gazının kontrolsüz olarak atmosfere yayılmasının önüne geçilmektedir.

Yanma sonrası sıfır atık: Döner fırınlarda 1.450 ºC pişirilen klinker sıcaklığı ve 2.000 ºC gaz sıcaklığında, gerçekleşen yanma işleminden sonra hiçbir katı ya da sıvı atık ortaya çıkmamaktadır.

Ek atık yakma tesislerine gerek bırakmayan bir işlem: Artan nüfus ve tüketim sonucu, atık bertarafı ülkemiz ve özellikle İstanbul için ileride büyük bir sorun haline gelecektir. Bu sebeple, atığın bertaraf edilmesi için depolama haricinde yakma gibi yöntemler de gündeme gelecektir. Ancak belirli atıklar için yakma tesisi görevini üstlenen çimento fabrikaları sayesinde, aksi takdirde yakma tesislerine gidecek olan atığın miktarı azalmaktadır. Katı atık yakma tesislerinde CO2 gazı ve ağır metal içeren küller ortaya çıkmakta ve genellikle enerji geri kazanımı yapılamamaktadır. Ancak çimento fabrikalarında, yanmadan sonra ortaya çıkan kül, yarı mamul olan klinker bünyesine katılmakta; katkının son ürün olan çimento üzerinde herhangi bir negatif etkisi bulunmamaktadır. Sonuç olarak, arazide depolanması gerekecek herhangi bir kül/cüruf atığı oluşmamaktadır. Bu anlamda çimento fabrikalarındaki atık bertaraf işlemleri bu soruna daha etkin bir çözüm getirmektedir. Ayrıca, alternatif yakıtlar yüksek maliyetli fosil yakıtlara göre daha ekonomik olmaları sebebiyle yakıt maliyetini düşürmektedir. Ancak bu durum, yakıtın bulunabilirliği ve yerel koşullara göre değişim gösterebilmektedir.

Tüketilenden üretmek!
Doğal kaynakların tehdit altında olduğu, temiz su kaynaklarının azaldığı, enerjinin giderek daha fazla önem kazandığı dünyamızda, malzemelerin, enerji ve atıkların geri dönüşümü ve geri kazanımı son derece hayati bir süreç halini almıştır.

Doğa; en büyük geri dönüşümcüdür. Onu var eden her bileşeni, sayısız kez yeniden üretir ve bunu tüketilenden yola çıkarak yapar.

Akçansa, sürdürülebilir büyüme anlayışı kapsamında, “tüketilenden üretme” konusunda doğayla uyumlu bir davranış sergilemektedir. Akçansa’nın atıklardan enerji geri kazanımı ve fiili atık kullanımı açısından Türkiye’nin önde gelen örnek tesislerine sahip olması, bu anlayışın açık bir yansımasıdır. Atık bertarafına ilişkin tüm yasal zorunlulukları ve şartları yerine gererek, atık yakma lisanslarını ilk alan çimento şirketi olması Akçansa’nın yukarıda özetlenen anlayışının sonucudur.

Sürdürülebilir Büyüme Anlayışıyla Tüketilenden Üretmek:
Akçansa çimento fabrikaları, atıklardan enerji geri kazanımı ve fiili atık kullanım oranları açısından ülkemizin en önde gelen tesisleridir.

Akçansa’da II. kategori atıklar, hurda lastikler, plastikler, kontamine atıklar, biyokütle, RDF, sintine ve kompozit malzemeler alternatif yakıt olarak kullanılmaktadır.

Akçansa’da her yıl artan alternatif yakıt kullanım oranı, 2009 yılında (kalorifik olarak) %2,86’ya ulaşmıştır. Alternatif yakıtta en büyük payı endüstriyel plastik ve ömrünü tamamlamış araç lastikleri oluşturmaktadır.

İkamede gözlenen bu başarıda, Büyükçekmece Fabrikası’nda devreye alınan ve Türkiye’de bir ilk olan özel tasarım atık hazırlama ve besleme sisteminin katkısı büyüktür. Akçansa’da 2009 yılı alternatif yakıt kullanımı, toplam 32.038 ton olarak gerçekleşmiştir.

Alternatif yakıt kullanımında Büyükçekmece Fabrikası öndedir. 2007 yılında %4,6 olan Fabrikanın alternatif yakıt ikame oranı, 2009 yılında %9,2’ye ulaşarak hızlı bir artış göstermiştir. Elde edilen bu güçlü artışta, özel tasarım atık hazırlama ve besleme yatırımlarıyla kullanımı artan endüstriyel plastik ve ömrünü tamamlamış lastiğin katkıları büyüktür.

Akçansa’da AFR Yönetimi
Akçansa, atık bertarafına ilişkin tüm yasal zorunlulukları ve gerekli şartları yerine getirerek atık yakma lisanslarını alan ilk çimento şirketidir.

Büyükçekmece ve Çanakkale çimento fabrikaları, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı TA-IL-34-62-R1 ve TA-IL-17-66-R1 alternatif yakıt kullanım lisansına sahip ilk fabrikalar olmuştur.

2009 yılı Nisan ayı itibarıyla, Ladik Fabrikası’nın da lisans süreci başlatılmış olup deneme yakması tamamlanmıştır ve lisans 2010 yılında alınmıştır.

Lisans alınmasıyla birlikte, Akçansa’da Çevre ve Alternatif Yakıt ve Hammadde (AFR) Müdürlüğü oluşturulmuş, alternatif yakıt ve hammadde fabrika içi operasyonel faaliyetleri bu bölümün sorumluluğuna verilmiştir. Satın alma bölümünün organizasyonu da, AFR iş geliştirme uzmanının atanmasıyla geliştirilmiştir.

Akçansa’da son ürünün kalitesini garanti altına almak ve yüksek iş sağlığı ile güvenliği standartlarını korumak amacıyla, kapsamlı bir AFR yönetim sistemi geliştirilmiştir.

Atıklarda da kalite kontrolü
Akçansa’da AFR yönetim sistemi çerçevesinde, atıkların ve endüstriyel yan ürünlerin sağlıklı ve güvenli bir şekilde şirket yakıt sistemine dahil edilebilmesini sağlayacak, atık kabul ve değerlendirme prosedürü ile atık kabul kriterleri geliştirilmiş ve uygulamaya koyulmuştur. Bu kapsamda, atıktan alınan numunenin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin yasal limitlerle ve Akçansa’nın belirlediği spesifikasyonlarla uyumluluğu kontrol edildikten sonra kullanım kararı verilmektedir.

İlklerin Öncüsü Akçansa, Standartları Yükseltiyor
Akçansa, sürdürülebilir büyüme anlayışıyla atıkların yakıt olarak kullanılması yönündeki çalışmalarını, kendi prosedür ve kriterlerini oluşturma seviyesine taşımıştır. Bugün, Akçansa’nın kendi atık kabul ve değerlendirme prosedürü ile atık kabul kriterleri bulunmaktadır.

Mevcut standartları uygulamanın ötesinde bu standartları daha da yükseltmeyi başaran Akçansa; atık malzemelerin ulusal ve uluslararası normlara uygunluğunu bizzat yapmak ve test sürecini hızlandırmak amacıyla Çevre ve Kalite Laboratuarı kurmuştur. Amaç daha yeşil bir üretim için alternatif yakıt kullanımı ise, bu alandaki çalışmalar Akçansa’yı bir uzmanlık merkezine dönüştürmektedir.

Alternatif yakıt konusunda karşılaşılan zorluklar
Alternatif yakıtların, operasyona dahil edilebilmesi için bazı hazırlık aşamalarından geçmesi gerekmektedir. Bu amaçla, Akçansa’da gerekli yatırım ihtiyaçları tespit edilmiş ve büyük bir kararlılıkla uygulanmaya başlanmıştır. İlk dönemlerde atık yağların ve atık araç lastiklerinin bertarafına yönelik olarak başlayan yatırım faaliyetleri, daha sonraları Büyükçekmece Fabrikası’nda yoğunlukla endüstriyel plastik ve kontamine atıkların bertarafını sağlayacak sistemin 2008 yılı Mayıs ayında devreye alınması ile yeni bir boyuta ulaşmıştır.

Lisansların alındığı tarihten günümüze kadar geçen sürede, toplam 120 bin ton atık değere dönüştürülerek, ülke ekonomisine geri kazandırılmıştır.

Yatırımlar
Endüstriyel plastik yakma tesisi Türkiye’de ilk olarak Akçansa Büyükçekmece Fabrikası’nda kurulmuştur. Tesis, tehlikesiz ve inert malzemelerin parçalanarak RDF haline getirilmesi amacıyla devreye alınmıştır.

Çeşitli endüstrilerin tehlikesiz atıklarının değerlendirildiği bu tesiste, yıllık yaklaşık 35 bin ton atığın değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Özellikle kalori açısından yüksek değere sahip plastik atıkların I. ve II. döner fırınlarda yakılmasını sağlayan bu sistem, enerji verimliliğinin yanında çevreye de önemli katkılar sağlamaktadır.

Türkiye’deki ilk ‘Lastik Yakma Sistemi’ Büyükçekmece Fabrikası’nda kurulmuş ve tesisteki üç fırın için askılı besleme sistemleri devreye alınmıştır.

Son 5 yılda İstanbul ve çevresindeki 8,7 milyon adet hurda lastiğin bertarafı gerçekleştirilerek çevresel soruna önemli bir katkı yapılmıştır.

İstanbul Bölgesi’nde alınan ilk atık yağ yakma lisansı dahilinde, çeşitli kurum ve firmalardan toplanan atık yağlar lisanlı araçlarla Büyükçekmece Fabrikası’na nakledilmekte ve her üç fırında yakılabilmektedir. Detaylı bir ön hazırlık süreci sonrasında, atıklar homojen olarak sisteme verilmektedir.

Belediyelerle işbirliği
Akçansa; alternatif hammadde ve atık kullanımı için yerel yönetimlerle işbirliğine gitmenin hayati önem taşıdığına inanmaktadır. Şirket bu kapsamda belediyelerin projelerinde işbirliği olanaklarının yaratılması için çalışmaktadır. Ladik Fabrikası’nda gerçekleştirilen alternatif yakıt için bölge envanteri araştırması, yerel yönetimle bu alanda çözüm ortağı olarak çalışma hedefine hizmet etmiştir.

Akçansa’nın amacı alternatif hammadde ve atık kullanımını mümkün olan en yüksek seviyeye ulaştırmaktır.

Kalorifik içerik, bulunabilirlik, stoklama ve lojistik maliyet koşulları gibi pek çok farklı kriter alternatif yakıt konusu değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken hususların başında gelmektedir. Bu kapsamda, Akçansa, lisans öncesi dönemde Ladik Fabrikası’nda alternatif yakıt bölge envanteri araştırmasını yaptırmıştır.

Akçansa, fabrikalarının bulunduğu yörelerdeki yerel yönetimlere, atıkların değerlendirilmesi konularında çözüm ortağı olmayı taahhüt etmektedir. Şirket, bu taahhüdü kapsamında belediyelerin projelerinde işbirliği ortamı yaratılması adına çeşitli çalışmalar yürütmektedir.

Alternatif hammadde
Akçansa, çimento üretiminde doğal hammaddeleri belli oranlarda alternatif hammaddeler ile ikame etmektedir. Böylelikle, doğal kaynakların korunmasına ve çevreye katkıda bulunmaktadır.

Alternatif hammadde kullanımı aynı zamanda önemli oranda ekonomik tasarruf sağlamakta; bu kapsamda, çeşitli sanayilerin yan ürünleri klinker ve çimento üretiminde kullanılarak değerlendirilmektedir.

Akçansa’da alternatif hammadde kullanımında en büyük payı grid almaktadır. Gridi, sırasıyla pirit külü ve demir-çelik üretiminden gelen yüksek fırın cürufu takip etmektedir. Alüminyum, demir gibi mineraller içeren mermer atıkları ile döküm kumu, demir tozu, tufal, alçı kırığı, bypass tozu, uçucu kül ve demir cürufu gibi diğer atıklar da Şirket tarafından çimento üretim sürecinde değerlendirilmekte ve bu mineraller için gerekecek doğal hammadde kaynak ihtiyacı azaltılmaktadır.

Akçansa’da alternatif hammadde kullanım oranı 2009 yılında %1,57 olarak gerçekleşmiş; geçmiş yıllara oranla bir miktar azalma gözlenmiştir. 2009 yılındaki azalmanın temel sebebi, küresel ekonomik krizin etkisiyle düşen sanayi faaliyetleri sonucunda yan ürünlerin bulunabilirliğinde yaşanan sıkıntılar olmuştur. Cüruf maliyetindeki artış da alternatif hammadde kullanımının azalmasında rol oynamıştır.

Akçansa’da 2009 yılı toplam alternatif hammadde kullanımı 149.520 ton olarak gerçekleşmiştir.